HTS Nedir? Historical Traffic Search Veri Yapısı ve Alanları
Muharrem AYDIN, Teknik Bilirkişi
HTS (Historical Traffic Search) nedir? Bir HTS kaydının veri yapısını, alanlarını (numara, tarih, süre, IMEI, baz istasyonu) ve analiz mantığını açıklıyoruz.
HTS nedir? HTS (Historical Traffic Search), elektronik haberleşme operatörleri tarafından tutulan ve geçmiş iletişim faaliyetlerine ilişkin teknik kayıtları ifade eder. Türkiye'de adli iletişim analizinin temel veri kaynağı olan bu HTS kayıtları; görüşmenin veya veri oturumunun içeriğini değil, iletişimin gerçekleşmesine ilişkin teknik ve operasyonel bilgileri içerir. Uluslararası literatürde aynı veri seti çoğu zaman CDR (Call Detail Record) olarak da anılır ve HTS analizi, bu kayıtların birbiriyle ilişkilendirilmesiyle anlam kazanır.
Bir HTS kaydı; "kim, kiminle, ne zaman, ne kadar süreyle, hangi cihazla ve hangi baz istasyonu üzerinden iletişim kurdu?" sorularına cevap üretmeyi amaçlayan veri alanlarından oluşur. Bu yazıda bir HTS dosyasının veri yapısını, satır satır hangi alanları içerdiğini ve bu alanların adli iletişim tespitinde nasıl kullanıldığını inceliyoruz.
HTS Nedir? (Historical Traffic Search)
HTS, "Historical Traffic Search" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede "geçmiş iletişim trafiği sorgusu" olarak karşılık bulur. Operatörler, mevzuat gereği belirli bir süre boyunca abonelerine ait iletişim trafiğini teknik kayıt olarak saklar. Yetkili merci talebi üzerine bu kayıtlar, soruşturma ve kovuşturma dosyalarına HTS dökümü olarak dahil edilir.
Önemli bir ayrım: HTS kaydı içerik verisi değildir. Yani bir görüşmede ne konuşulduğu, bir mesajda ne yazıldığı HTS dökümünde yer almaz. HTS yalnızca iletişimin gerçekleştiğine dair üstveriyi (metadata) taşır: kimin kiminle, ne zaman ve hangi teknik koşullarda haberleştiği. Bu nedenle HTS analizi, içerik dinlemeden bağımsız, ayrı bir adli inceleme disiplinidir.
Bir HTS Kaydı Satır Satır Nasıl Çalışır?
Bir HTS dosyası genellikle satır satır olay (event) mantığıyla çalışır. Bu yapının temel kuralı basittir:
Her satır = Tek bir iletişim olayı veya veri hareketi
Yani bir aramanın başlaması, bir SMS'in gönderilmesi ya da bir GPRS/internet oturumunun açılması, dökümde ayrı birer satır olarak görünür. Bu satır bazlı yapı, binlerce hatta milyonlarca olayın kronolojik ve ilişkisel olarak incelenebilmesini sağlar. Bir HTS kaydı analizinin gücü, tekil satırlarda değil, bu satırların birbirleriyle örtüşme ve ilişki desenlerinde ortaya çıkar.
Bir HTS Kaydında Hangi Alanlar Bulunur?
Operatöre ve döküm formatına göre sütun adları değişebilse de, tipik bir HTS/CDR kaydı aşağıdaki temel veri alanlarını içerir:
Alan · Açıklama Arayan numara (A numarası) · İletişimi başlatan tarafın hat numarası Aranan numara (B numarası) · İletişimin yöneldiği tarafın hat numarası Tarih ve saat · Olayın gerçekleştiği zaman damgası (başlangıç anı) Süre · Görüşme veya oturumun saniye/dakika cinsinden uzunluğu Yön (gelen/giden) · Olayın çağrıyı yapan mı yoksa alan mı taraf olduğu Olay tipi · Çağrı, SMS, MMS veya GPRS/veri oturumu ayrımı IMEI · Kullanılan cihazın tekil donanım kimlik numarası IMSI · SIM kart/abone kimliğini taşıyan tekil numara Baz istasyonu / hücre bilgisi · İletişimin gerçekleştiği hücreyi tanımlayan bilgi (Cell-ID / CGI) Koordinat / azimut · Baz istasyonunun konumu ve anten yönü (formatta yer alıyorsa)
Bu alanların her biri farklı bir analiz sorusuna hizmet eder. IMEI, bir kişinin numarasını değiştirse bile aynı cihazı kullanmaya devam ettiğini gösterebilir. Baz istasyonu / hücre bilgisi, bir hattın belirli bir tarih ve saatte hangi coğrafi bölgede bulunduğuna dair güçlü bir teknik dayanak sağlar. Yön ve süre alanları ise iletişimin niteliğini (kısa temas mı, uzun görüşme mi) ortaya koyar.
HTS ile CDR Arasındaki Fark
Pratikte "HTS" ve "CDR" büyük ölçüde aynı veri türünü tanımlar. Fark daha çok kullanım ve terminoloji düzeyindedir:
- CDR (Call Detail Record): Operatörlerin faturalama ve şebeke yönetimi için ürettiği ham kayıt formatını ifade eden, uluslararası kabul görmüş terimdir.
- HTS (Historical Traffic Search): Bu kayıtların adli bir talep doğrultusunda geçmişe dönük olarak sorgulanıp raporlanmasını tanımlayan, Türkiye adli pratiğinde yaygın kullanılan kavramdır.
Sonuç olarak bir HTS dökümü, teknik özünde bir CDR verisidir; adli analizde ise "HTS analizi" ve "HTS kayıt analizi" ifadeleri bu verinin incelenmesi için kullanılır.
HTS Analizinde Kayıtlar Nasıl İlişkilendirilir?
Adli iletişim analizinde HTS verisi, tekil kayıtların incelenmesinden çok, kayıtların birbirleriyle ilişkilendirilmesi yoluyla anlam kazanır. Bir dökümdeki tek bir satır çoğu zaman tek başına bir şey ifade etmez; asıl bulgular, farklı hatların ve olayların örtüşme desenlerinde ortaya çıkar. Sık kullanılan ilişkilendirme yaklaşımları şunlardır:
- Ortak numara analizi: Birden fazla şüphelinin ortak olarak iletişim kurduğu numaraların tespiti.
- Ortak baz analizi: Farklı hatların aynı tarih ve saat aralığında aynı baz istasyonu üzerinden görünmesi; kişilerin fiziksel yakınlığına dair teknik gösterge.
- Zaman örtüşmesi: Olayların kronolojik olarak çakıştığı veya birbirini tetiklediği desenlerin bulunması.
- IMEI takibi: Numara değişse bile aynı cihazın izini sürerek kimlik/hat ilişkisinin çözülmesi.
- Hareket analizi: Baz istasyonu bilgilerinin zaman ekseninde dizilerek bir hattın coğrafi hareketinin çıkarılması.
Bu tür satır satır ilişkilendirmeyi elle yapmak, milyonlarca kayıt söz konusu olduğunda saatler hatta günler alır ve insan hatasına açıktır. Bu nedenle HTS analizi, günümüzde büyük ölçüde otomatik analiz yazılımlarıyla yürütülür.
HTS Intel ile HTS Veri Yapısı Analizi
Yukarıda anlatılan tüm alan çözümlemesini ve ilişkilendirme işini elle yapmak yerine, HTS Intel bu süreci uçtan uca otomatikleştirir. HTS Intel, Türkiye için geliştirilmiş adli HTS/CDR analiz yazılımıdır; 40'tan fazla modülüyle Siber Güvenlik Başkanlığı (eski adıyla BTK) formatındaki HTS ve CDR dökümlerini içe aktarır, arayan/aranan numara, tarih-saat, süre, yön, IMEI, IMSI ve baz istasyonu (hücre-CGI) alanlarını otomatik ayrıştırır. Böylece milyonlarca satırı dakikalar içinde ortak baz, ortak irtibat, hareket ve IMEI analizlerine dönüştürür, ilişki diyagramları çıkarır ve tek tıkla mahkemeye uygun PDF ve DOCX bilirkişi raporu üretir. Tüm işlemler %100 offline, Windows ve macOS üzerinde çalışır; verileriniz cihazınızdan dışarı çıkmaz. HTS Intel'in tüm yeteneklerini modüller sayfasında inceleyebilir, lisans ve fiyatlandırma seçeneklerine göz atabilirsiniz.