Ortak Baz (Co-Location) Analizi Nasıl Yorumlanır? HTS Rehberi
Muharrem AYDIN, Teknik Bilirkişi
Ortak baz (co-location) analizi nasıl yorumlanır? Aynı baz, hücre uyumu, mesafe ve zaman farkıyla HTS kayıtlarında birlikte bulunma tespitinin adımları.
Ortak baz analizi (co-location / birlikte bulunma analizi), iki veya daha fazla mobil hattın aynı zaman diliminde aynı baz istasyonundan veya birbirine yakın konumlardan hizmet alıp almadığını inceleyen adli iletişim analizi yöntemidir. HTS analizi kapsamında yürütülen bu değerlendirmenin temel amacı, kişiler arasındaki olası fiziksel yakınlığı araştırmak ve HTS kayıtları üzerinden zaman–mekân ilişkilerini ortaya koymaktır.
Ortak baz analizi; HTS kayıtları, GSM ve GPRS kayıtları, baz istasyonu verileri, hücre bilgileri ve koordinat verileri kullanılarak gerçekleştirilir. Bu yazıda ortak baz analizinin mantığını, göstergelerini, güven seviyelerini ve sık yapılan yorumlama hatalarını mahkemeye uygun bir dille ele alıyoruz.
Ortak Baz Analizinin Temel Mantığı
Analiz özünde şu soruya cevap arar:
"İki veya daha fazla cihaz aynı zaman diliminde aynı bölgede bulunmuş olabilir mi?"
Bu değerlendirme yapılırken aşağıdaki unsurlar birlikte incelenir:
- Tarih-saat uyumu
- Baz istasyonu uyumu
- Hücre uyumu
- Bazlar arası mesafe
- Hareket yönü
- Ardışık kayıtlar
Bu kriterlerden yalnızca birine dayanarak sonuca varmak, HTS kayıt analizinde en sık yapılan hatalardan biridir.
Aynı Baz İstasyonu Kullanımı
Ortak baz analizinin en temel göstergelerinden biri, hatların aynı baz istasyonundan hizmet almasıdır.
Örnek:
Hat · Tarih-Saat · Baz Hat A · 10.07.2025 22:33:05 · PENDİK YENİŞEHİR KURTKÖY VIA PORT Hat B · 10.07.2025 22:32:02 · PENDİK YENİŞEHİR KURTKÖY VIA PORT
Bu kayıtlar, iki cihazın yakın bir zaman diliminde aynı baz istasyonundan hizmet aldığını göstermektedir. Ancak kritik bir uyarı gerekir:
Aynı baz istasyonu kullanımı tek başına birlikte bulunma anlamına gelmez.
Bir baz istasyonu, kapsama alanına göre yüzlerce metreden birkaç kilometreye kadar geniş bir bölgeye hizmet verebilir. Bu nedenle aynı baz, "aynı nokta" değil "aynı bölge ihtimali" olarak okunmalıdır.
Aynı Hücre Kullanımı
Ortak baz değerlendirmesinde hücre (sektör) bilgisi, baz istasyonu bilgisinden daha değerlidir. Bir baz istasyonu genellikle farklı yönlere bakan birden çok hücreye/sektöre ayrılır ve hücre bilgisi konumu daha dar bir açıya indirger.
Örnek:
Hat · Baz · Hücre Hat A · VIA PORT · Cell 2 Hat B · VIA PORT · Cell 2
Bu durumda iki cihazın aynı sektör üzerinden hizmet aldığı görülür. Bu bulgu mekânsal yakınlık ihtimalini güçlendirir; ancak yine de kesin konum veya fiziksel birliktelik anlamına gelmez.
Yakın Baz Analizi
Bazı durumlarda cihazlar aynı bazdan değil, birbirine yakın baz istasyonlarından hizmet alır. Baz istasyonu sorgulama ve koordinat verileri kullanılarak bazlar arasındaki mesafe hesaplanır.
Örnek:
Hat · Saat · Baz Hat A · 22:33 · VIA PORT Hat B · 22:32 · REYHAN CD.
Bazlar arası mesafe: 813 metre
Bu tür kayıtlar aynı bölge içinde bulunma ihtimalini gösterebilir. Özellikle geniş kapsama alanlarında farklı bazlardan hizmet alınması olağandır; cihaz, en güçlü sinyali aldığı bazı değil, o an trafiği yöneten bazı kullanabilir.
Zaman Uyumu Analizi
Ortak baz analizinde zaman faktörü kritik öneme sahiptir. İki kayıt arasındaki zaman farkı ne kadar kısaysa, eş zamanlı bulunma ihtimali o kadar anlamlıdır.
Örnek:
Hat · Tarih-Saat Hat A · 22:33:05 Hat B · 22:32:02
Zaman farkı: 1 dakika 03 saniye
Bu tür kısa zaman farkları birlikte bulunma değerlendirmelerinde anlamlı olabilir. Buna karşılık:
Hat · Saat Hat A · 22:33 Hat B · 01:15
şeklindeki kayıtlar aynı bazdan hizmet alınmış olsa bile birlikte bulunmayı desteklemez; çünkü cihazlar farklı zaman dilimlerinde aynı bölgeden ayrı ayrı geçmiş olabilir.
Hareket Örüntüsü Analizi
Ortak baz değerlendirmesinde yalnızca tek kayıt değil, ardışık kayıtlar birlikte incelenmelidir. Zaman içinde birbirini takip eden baz değişimleri, tesadüfi bir eşleşme ile gerçek bir ortak hareketi ayırt etmeye yardımcı olur.
Örnek:
Saat · Hat A · Hat B 22:10 · Baz A · Baz A 22:20 · Baz B · Baz B 22:35 · Baz C · Baz C
Bu tür paralel hareketler, birlikte seyahat veya ortak hareket ihtimalini güçlendirir. Tek bir eşleşmeye kıyasla, ardışık ve tekrarlayan paralellik çok daha güçlü bir göstergedir.
Ortak Rota Analizi
İki cihazın belirli zaman aralıklarında benzer güzergâhları takip edip etmediği incelenebilir.
Örnek rota:
KURTKÖY → PENDİK → MALTEPE → KADIKÖY
Aynı rota üzerinde benzer zamanlarda ilerleyen cihazlar için birlikte hareket ihtimali değerlendirilebilir. Ancak aynı ana arter üzerinde çok sayıda cihazın benzer rotayı izlemesi olağan olduğundan, rota benzerliği zamanlama ve tekrar unsurlarıyla birlikte yorumlanmalıdır.
Olay Bazlı Ortak Baz Analizi
Belirli bir olayın gerçekleştiği zaman diliminde kişilerin aynı bölgede bulunup bulunmadığı araştırılabilir.
Örnek — Olay saati: 22:35
Hat · Saat · Baz Hat A · 22:33 · VIA PORT Hat B · 22:34 · REYHAN CD.
Bu durumda her iki cihazın olay zamanı civarında aynı bölgede bulunduğu değerlendirilebilir. Olay bazlı yaklaşım, HTS analizini soyut bir eşleşme taramasından çıkarıp somut bir zaman penceresine odaklar.
Ortak Baz Analizinde Güven Seviyeleri (Dereceler)
Pratikte ortak baz analizleri, tek bir "evet/hayır" yerine çeşitli güven seviyelerinde değerlendirilir:
Gösterge Gücü · Kriterler Zayıf · Aynı gün, aynı ilçe, aynı baz Orta · Yakın zaman, yakın bazlar, tekrarlayan eşleşmeler Güçlü · Aynı zaman, aynı hücre, ardışık ortak hareket, sürekli tekrar eden eşleşmeler
Baz uyumu, hücre eşleşmesi, bazlar arası mesafe ve zaman farkı gibi onlarca kriteri manuel karşılaştırmak, geniş dönemli HTS ve CDR analizlerinde günler sürebilir. Bu eşleşmeleri otomatik tarayıp güç seviyesine göre raporlayan araçlar, hem hız hem de tutarlılık kazandırır.
Ortak Baz Bulunma, Birlikte Olma Demek Değildir
Bu analiz türünde en önemli prensiplerden biri şudur:
Co-location (ortak baz bulunma) ≠ Kişilerin birlikte olduğunun kesin ispatı
Ortak baz analizi yalnızca:
- Aynı bölgede bulunma ihtimalini,
- Mekânsal yakınlığı,
- Ortak hareket göstergelerini
ortaya koyar. Kişilerin gerçekten bir araya gelip gelmediği; tanık beyanı, kamera kaydı, çağrı içerikleri veya diğer maddi delillerle desteklenmelidir.
Ortak Baz Analizinde Sık Yapılan Hatalar
Hata 1 — Aynı baz = Aynı konum
Yanlıştır. Baz istasyonu geniş bir bölgeye hizmet verir; aynı baz aynı nokta değildir.
Hata 2 — Aynı baz = Birlikteydiler
Yanlıştır. Aynı bazdan hizmet almak, aynı anda ve aynı amaçla bir arada olmayı kanıtlamaz.
Hata 3 — Tek eşleşme = Sürekli birliktelik
Yanlıştır. Tek bir kayıt eşleşmesi, tekrarlayan bir örüntü olmadan süreklilik göstermez.
Hata 4 — Yakın baz = Aynı araçta seyahat
Yanlıştır. Yakın bazlardan hizmet almak, aynı araçta bulunmayı değil, aynı bölgede olma ihtimalini gösterir.
Doğru Teknik Yaklaşım
Savunulabilir bir ortak baz analizinde aşağıdaki unsurlar birlikte değerlendirilmelidir:
- ✓ Tarih-saat uyumu
- ✓ Aynı veya yakın baz kullanımı
- ✓ Hücre (sektör) bilgileri
- ✓ Bazlar arası mesafe
- ✓ Hareket örüntüleri
- ✓ Tekrarlayan eşleşmeler
- ✓ GSM ve GPRS kayıtları
- ✓ Olay zamanları
- ✓ Alternatif açıklamalar
Bu çok kriterli yaklaşım, analizin teknik doğruluğunu ve mahkeme önündeki savunulabilirliğini belirgin biçimde artırır.
HTS Intel ile Ortak Baz ve Birlikte Bulunma Analizi
Yukarıdaki kriterleri onlarca hat ve binlerce kayıt üzerinde elle karşılaştırmak hem yavaş hem de hataya açıktır. HTS Intel, Türkiye için geliştirilmiş, %100 offline çalışan (Windows ve macOS) adli HTS/CDR analiz yazılımıdır: Siber Güvenlik Başkanlığı'ndan (eski adıyla BTK) gelen HTS/CDR dosyalarını doğrudan içe aktarır ve baz, ortak baz, ortak irtibat, hareket ve IMEI analizlerini otomatik yürütür.
Ortak baz modülü; tarih-saat uyumunu, aynı/yakın baz ve hücre eşleşmelerini, bazlar arası mesafeyi ve tekrarlayan örüntüleri tarayarak birlikte bulunma göstergelerini güç seviyesine göre sıralar ve ilişki diyagramlarıyla görselleştirir. Elde edilen bulgular tek tıkla PDF ve DOCX bilirkişi raporuna dönüştürülebilir.
Daha fazlası için HTS Intel modüllerini inceleyebilir, lisans ve fiyatlandırma seçeneklerini görebilirsiniz.
Bu içerik HTS Intel adli analiz ekibi tarafından hazırlanmıştır.